فک دریای خزر

نام فارسی: فُک دریای خزر

نام انگلیسی: Caspian Seal

نام علمی: Phoca caspica – Pusa caspica

خانواده: فک ها Phocidae

جمعیت: نامعلوم

پراکنش: این نوع فک فقط در دریای خزر پراکنده است

زیستگاه: فک دریای خزر در آب های دریای خزر و در رودهای بزرگ حوضه ی آن زندگی می کند.

اندازه: طول بدن ۱۳۰ تا ۱۵۰ سانتی متر و وزن آن جدود ۵۰ تا ۸۶ کیلوگرم است

ریخت شناسی: فک دریای خزر بدنی دوکی شکل، چشم هایی نسبتاً درشت، گوش هایی بسیار کوچک و سبیل هایی بلند و کلفت دارد. پاهایش در امتداد دم است و در هر دست و پا ۵ انگشت دارد. پرده ی بین انگشتان دست ها و پاها، آنها را بسیار شبیه به باله کرده است. سطح بدن این فک از موهای کوتاهی پوشیده شده است که متناسب با فصل و سن جانور رنگ آنها تغییر می کند. خال های تیره رنگی در سطح پشتی بدن جانور دیده می شود و هر چه سن آن بالاتر می رود، این خال ها تیره تر و زیادتر می شوند. با افزایش سن، رنگ بدن جانور نیز روشن تر می شود.

رژیم غذایی: فک دریای خزر از نرم تنان و ماهی های کوچک، به خصوص ماهی کیلکا، تغذیه می کند.

زادآوری: فک ماده در فصل زمستان بچه به دنیا می آورد

وضع حفاظتی: این گونه در خطر انقراض قرار دارد

فک دریای خطر یکی از پستانداران کمیاب آبزی دنیاست که فقط در دریای خزر و رودهای بزرگ منتهی به آن زندگی می کند. این گونه ، تنها پستاندار دریای خزر است. طی سال های گذشته، تعداد فک های دریای خزر بسیار کم شده و نسل آن در خطر انقراض است

شناگران ماهر

فک پستانداری است که در آب زندگی می کند و فقط برای تولیمثل و گاهی برای استراحت به ساحل می آید. این جانور در خشکی بسیار کم تحرک، و در آب بسیار فعال است و با کمک پاهای خود به سرعت شنا می کند. فک از دست هایش برای حفظ تعادل استفاده می کند. بدن این پستاندار برای زندگی در آب تغییراتی کرده است. بین انگشتان دست و پای آن پرده ای وجود دارد که دست ها و پاها را به باله ای برای شنا تبدیل می کند. پاها در انتهای بدن و در امتداد دم قرار گرفته اند، به همین دلیل، فک ها نمی توانند به راحتی روی زمین راه بروند. آنها شناگران ماهری هستند و می توانند بیش از ۱۵ تا ۳۰ دقیقه در زیر آب شنا کنند اما پس از آن باید برای تنفس به سطح آب بیایند.

مهاجرت سالانه

فک های دریای خزر مهاجرت سالانه ی منظمی دارند که به دمای آب بسیار وابسته است. وقتی دمای آب افزایش می یابد، آنها به قسمت هایی که آب عمیق تر و سدرتر است، مهاجرت می کنند، به همین دلیل، تابستان ها آنها را در قسمت های جنوبی دریای خزر (سواحل ایران) مشاهده می کنیم. در این زمان، نوزادان هم گله هایی تشکیل می دهند و به سمت جنوب شنا می کنند. در این فصل در سواحل شرقی ایران، مانند میان کاله و بابلسر، تعدادی فک که فقط سرهایشان از آب بیرون است، مشاهده می شوند.

در فصل پاییز، فک ها به سمت آب های شمالی (سواحل روسیه) مهاجرت می کنند. در فصل زمستان که قسمت های شمالی دریا یخ می بندد، فک ها روی توده های شناور یخ رفت و آمد می کنند.

خانه ی یخی

فک های دریای خزر برای زادآوری به یخ های قسمت های شمالی دریایی خزر وابسته اند. آنها در اواخر بهمن و اوایل اسفند، جفت گیری می کنند. در این زمان، بین نرها دعوای سختی در می گیرد و نر برنده برای خود همسر انتخاب می کند. پس از ۱۱ ماه، ۱ یا ۲ نوزاد به دنیا می آید. پیش از به دنیا امدن نوزادان، مادرها در یخ سوراخ هایی حفر می کنند و بچه های خود را در آنجا به دنیا می آورند. این بچه ها که بدنشان سفیدرنگ است، به خوبی در میان یخ ها از دید دشمنان پنهان می شوند. بعد از ۲ هفته، موهای سفید تغییر رنگ می دهند و پس از ۲ سال خاکستری می شوند. فک های ماده در فصل زادآوری، دوباره جفت گیری می کنند، در نتیجه، بچه ها را رها می کنند و فقط یکبار در روز به آنها سر می زنند و شیرشان می دهند.

خطری که فک ها را تهدید می کند

فک ها جانوران بسیار زیبایی هستند و شیر آنها ۱۲ درصد چربی دارد. در زمان های گذشته، تعداد زیادی از فک ها برای استفاده از پوست و گوشتشان شکار می شدند. هم اکنون سالانه تعداد زیادی از آنها در تورهای ماهیگیران گرفتار می شوند. بعضی ماهیگیران تصور می کنند که فک ها از ماهیان تجاری که برای آنها بسیار ارزشمندند، تغذیه می کنند، به همین دلیل، به محض کشاهده ی فک ها آنها را می کشند. گرمایش جهانی و گرم شدن روز به روز زمین، باعث آب شدن یخ های قسمت های شمالی دریای خزر و در نتیجه از بین رفتن زیستگاه فک ها شده است. از دیگر علل کاهش شدید جمعیت فک های دریای خزر، آلودگی های محیطی و نوعی بیماری ویروسی است که از سگ سانان به این گونه منتقل شده و در سال های گذشته تلفات زیادی به بار آورده است.

نقش فک در طبیعت

فک ها با خوردن آبزیان بیمار و ایجاد تعادل در جمعیت آنها، در اکوسیستم دریای خزر نقش موثری دارند.

راز شکارگری فک ها

در دریای خزر پستاندار شکارچی دیگری جز فک های خزری وجود ندارد. آنها حس بینایی بسیار ضعیفی دارند و فقط رنگ سبز را می توانند تشخیص دهند. حس بویایی و شنوایی فک ها نیز بسیار ضعیف است و به آنها در شکار کردن کمک نمی کند. البته فک ها ۱۲۴ تا ۱۳۷ تار سبیل یک تا ۴ سانتی متری دارند که محل طعمه را برای آنها تعیین می کند.

تارهای عصبی سبیل ها به فک ها کمک می کند که فاصله ی دقیق طعمه را تشخیص دهند.