دستگاه لیمبیک
واژه لیمبیک به معنی مرز و حاشیه است. در ابتدا برای توصیف تشکیلات حاشیه ای در اطراف نواحی نیمکره ای مغزی به کار می رفت. اما امروزه به تمام مدار های نورونی که رفتار هیجانی و احساسی و اعمال هدف دار را کنترل می کنند، اطلاق می گردد. اما این سیستم به طور عمده با هیپوتالاموس و با ساختار های وابسته به آن کار خود را انجام می دهد.
دستگاه کنارهای سیستم لیمیبیک یا سامانهٔ عصبی احساسی، مجموعهٔ پیچیدهای از سازههای عصبی است که زیر مخ و در دو طرف نهنج (تالاموس) یافت میشود. گفته میشود. این دستگاهعامل زندگی احساسی ما و فعالیتهای مغزی، مانند یادگیری وشکلگرفتن خاطرهها میباشد. دستگاه کنارهای چرایی لذت بخش بودن برخی چیزها، مانند غذا خوردن، و علت برخی بیماریها در اثر فشار روانی، همچون فشار خون بالا را توجیه میکند. این دستگاه از دو سازهٔ اصلی و چند سازهٔ کوچکتر به شرح زیر پایهریزی میشود:
اسبک مغز (هیپوکمپوس)
بادامه مغز (آمیگدلا)
نهنج (تالاموس)
زیرنهنج (هیپوتالاموس(
فورمیکس و پاراهیپوکمپوس :این سازههای کوچک مسیرهای ارتباطی مهمی برای دستگاه کنارهای میباشند.
شیارهای کمربندی مغز
بیماریهای دستگاه کنارهای
بیماریهای شناخته شده زیادی وجود دارند که در اثر نارسایی دستگاه کنارهای ایجاد میشوند. نمونههایی چند عبارت اند از:
جنون
مالیخولیا
افسردگی
…………………………………………………………………………………………………….
دستگاه لیمبیک مرکز عاطفه است که در مغز ما جای دارد. این سازمان مغزی دستگاه بسیار مهمی است که برخی از حیوانات از حیث حجم نسبت به ما برتری جسته اند. مثلا عاطفه سگ ما را به حیرت می اندازد بسیار دیده شده است که وقتی صاحب سگی از دنیا می رود سگ از شدت محبت و عاطفه از خوردن و نوشیدن خودداری می کند تا می میرد . این خودگشی سگ در واقع مبنای عاطفی دارد که دلیل آن را باید در حجم بزرگ دستگاه لیمبیک او جستجو کرد . عاطفه سگ بیش از انسان است. او بیش از آن انسان را دوست دارد که انسان او را .
در واقع نقل شده است که هنگام وفات مولانا جلال الدین رومی گربه ای که در خانه او بود چنان از خوردن و نوشیدن امتناع می کرد که به فاصله کمی از مولانا جان خود را از دست داد. این عاطفه حیوان است
که او را به مرگ می کشاند.
دستگاه لیمبیک علاوه بر عاطفه ،خواب ،بیداری، رابطه جنسی، اشتها و غیره را در موجود زنده کنترل می کند. خنده و گریه ما انسان ها که صفت ویژه ما در میان سایر موجودات زنده است نیز در حیطه مسئولیت این دستگاه است. احساس شادی که مبنای خنده است ، تغییر شکل چهره و خارج شدن صدا ، همه و همه تحت تاثیر این دستورات این دستگاه است. گریه نیز به تمامی از سوی این دستگاه مهم و حیاتی کنترل و مراقبت می شوند.
